Marcé dl laur tla Ladinia: incremënt sterch y caraterisé dal turism

Tles ultimes noeles söl marcé dl laur, vëgn les döes valades ladines dl Südtirol por le pröm iade conscidrades deboriada – L’assessuria Amhof alza fora ince val’ fatur critich

Balsan (LPA). L’ediziun nöia dla revista Arbeitsmarkt-News (Noeles dal Marcé dl laur) analisëia por le pröm iade la Ladinia sciöche n marcé dl laur regional unich. I resultac desmostra öna dles prozentuales de chersciüda dl’ocupaziun plü stersces danter i pici raiuns de Südtirol, n orientamënt turistich daspavënt alt, cun n gran pëis söles forzes de laur mobiles y na dejocupaziun registrada sura la mesaria, sciöche al vëgn sotrissé dal Sorvisc dl Marcé dl laur (AMS) dla Provinzia de Balsan.

Aladô de n’analisa dl AMS, danter le 2015 y le 2025 tla Ladinia é le numer di lauranc dependënc chersciü de presciapüch le 34 porcënt. En general tl Südtirol é l’aumënt rové sö al 24 porcënt.

«L’analisa desmostra ch’al é important da alzé fora ince les particolarités dl marcé dl laur ti raiuns al intern dl Südtirol», sotrissëia l’assessuria provinziala por le laur Magdalena Amhof. «Tles valades ladines odunse ite carateristiches tipiches de n raiun dër turistich», injunta la Amhof. Dal punt d’odüda dl marcé dl laur, á la gran dependënza da un n setur  su ince sües pertes negatives: na pert dl potenzial di lauranc dl post romagn nia anuzada. «Tl medemo momënt se sposta na pert di lauranc sön d’atri marciá dl laur - en pert te seturs che é manco rapresentá tla Ladinia», comentëia Magdalena Amhof.

Na spezialisaziun turistica straordinariamënter sterscia

La carateristica prinzipala dl marcé dl laur ladin é süa spezialisaziun turistica. Tl 2025 á le 50 porcënt di dependënc laoré tla hotelaria y tla gastronomia; en general te Südtirol é stada la porcentuala gnanca dl 16 porcënt, sciöche al vëgn fora dai dac söl marcé dl laur. «Degun ater pice marcé dl laur regional de Südtirol arjunj na conzentraziun tan alta», spliga Stefan Luther, Diretur dl Sorvisc dl Marcé dl laur.

Dal 2015 incá é l’ocupaziun tl setur dl’ospitalité chersciüda dl 59 porcënt, deperpo che la gastronomia é chersciüda de incër le 75 porcënt.

Bëgn dui terzi de döt l’aumënt dl’ocupaziun tla Ladinia dess jí zoruch ai posć de laur nüs tl ciamp dl’ospitalité. Chësc é lié ince al gran numer de lauranc che ne é nia residënc tl Südtirol. «Tla Ladinia, incër le 35 porcënt dles porsones cun n laur dependënt ne ê tl 2025 nia residëntes tl Südtirol; la mesaria provinziala é püch plü alta co le 16 porcënt», dij Luther. La dependënza da personal da foradecá é por le marcé dl laur ladin cotan plü alta co la mesaria.

Plü co mec cun contrat a tëmp determiné

Ince por ci che reverda les formes de contrat de laur, se desfarenziëia la Ladinia dassënn respet ala mesaria provinziala. «Tl Südtirol él indöt n chert di dependënc che laora a tëmp determiné, deperpo che tla Ladinia n’él plü co le cincanta porcënt; tla Val Badia arjunj chësc numer feter le 60 porcënt.»

La Ladinia sciöche “hotspot dla dejocupaziun”

Scebëgn che les esigënzes de lauranc sides altes y che l’ocupaziun sides chersciüda dassënn, é la dejocupaziun registrada sura la mesaria dl Südtirol, che é dl 6,3 porcënt: tl 2025 arjunj la dejocupaziun te Val Badia le 11 porcënt, y te Gherdëna feter le 10 porcënt, aladô di dac. La gaujia, ince chiló, é la sajonalité dl laur.

Analogies y desfarënzies

La Val Badia mostra sö valurs plü alc pro feter düc i dac analisá: na maiú chersciüda dl’ocupaziun, na maiú porcentuala de lauranc nia residënc tl Südtirol, na maiú porcentuala de contrac a tëmp determiné, na majera sajonalité y n majer numer de dejocupá. Ince la Val Gherdëna é caraterisada dassënn dal turism, mo ara mostra sö na strotöra economica n pü’ plü ampla. Iló á le comerz y le setur publich n rodul plü important. Döt adöm, porimpó, - dodí dles analises di dac dl marcé dl laur - ciara fora les condiziuns dl’ocupaziun feter medemes, tan che les döes valades pó gní conscidrades sciöche n marcé de laur autonom, en pic raiun, ince sce ares fej pert de dui raiuns aministrafs desfarënc